बुधबार बिहान रसुवाको आकाशमा कुनै असाधारण संकेत देखिएको थिएन। मानिसहरू आफ्ना दैनिक काममा थिए। बजार खुल्दै थिए। कोही यात्राको तयारीमा थिए, कोही व्यापार व्यवसायमा व्यस्त थिए, कोही आफ्ना परिवार र भविष्यका सपनासँगै दिनको सुरुवात गर्दै थिए।
तर केही क्षणमै भोटेकोशीले आफ्नो स्वरूप बदल्यो।
चीनको तिब्बततर्फको हिमाली क्षेत्रमा अचानक ठूलो प्राकृतिक घटना भएको प्रारम्भिक विवरण आएको छ। वैज्ञानिक तथा सरकारी निकायहरूको प्रारम्भिक आकलनअनुसार लेहन्दे नदीको माथिल्लो क्षेत्रमा हिमपहिरो वा बरफ र चट्टानको ठूलो थुप्रो खसेर नदी थुनिएको हुनसक्छ। त्यसपछि नदीमा पानी जम्मा भएर अस्थायी ताल बनेको र त्यो प्राकृतिक बाँध अचानक फुट्दा विशाल परिमाणको पानी, हिलो, ढुंगा र debris तलतिर बगेको हुनसक्ने देखिएको छ।
त्यो आकस्मिक भेल तिब्बतबाट नेपालतर्फ पस्दै भोटेकोशीमा मिसियो।
नेपालतर्फ आइपुग्दा त्यो सामान्य बाढी थिएन। त्यो पहाडबाट अचानक खसेको एउटा विशाल जलराशि थियो, जसले आफ्नो बाटोमा भेटिएका घर, पसल, पुल, सडक, कार्यालय र अन्य संरचनालाई तहसनहस बनाउँदै अघि बढ्यो। टिमुरे, रसुवागढी, स्याफ्रुबेसी हुँदै भोटेकोशी किनारका बस्तीहरूमा यसको प्रभाव देखियो। त्यसपछि पानीको त्यो भयावह प्रवाह नुवाकोट र धादिङतर्फ समेत पुग्यो।
हिजोसम्म जहाँ मानिसहरू आफ्ना घर आँगनमा भविष्यका योजना बुन्थे, आज त्यही ठाउँमा विनाशका चिन्हहरू देखिएका छन्।
कसैको घर रहेन।
कसैको व्यवसाय रहेन।
कसैको रोजगारीको आधार रहेन।
कसैको परिवार नै अधुरो भयो।
सबैभन्दा पीडादायी कुरा, कति परिवारले आफ्ना प्रियजन गुमाएका छन् र कति अझै आफ्ना आफन्तको खोजीमा आँसु लिएर पर्खिरहेका छन् भन्ने पूर्ण तस्वीरसमेत तत्काल स्पष्ट हुन सकेको छैन। सञ्चार सम्पर्क, सडक र भौतिक संरचनामा भएको क्षतिले उद्धार र वास्तविक क्षतिको विवरण संकलन गर्नसमेत कठिन बनाएको छ।
भोटेकोशी, जसले रसुवाका बस्ती र मानिसहरूको जीवनसँग पुस्तौँदेखि सम्बन्ध गाँसेको थियो, त्यही नदी अचानक मृत्यु र विनाशको सन्देश बोकेर आयो।
प्रकृतिको अगाडि मानिस कति असहाय हुन्छ भन्ने कठोर सत्य फेरि एकपटक हाम्रो सामुन्ने उभिएको छ।
तर यो केवल एउटा प्राकृतिक विपत्ति मात्र होइन। यसले हामीलाई एउटा गम्भीर प्रश्न पनि सोधेको छ।
हामीले जोखिममा रहेका नदीकिनारका बस्ती, सडक, पुल, बजार र पूर्वाधारलाई कति सुरक्षित बनाएका छौँ?
यस्ता हिमाली क्षेत्रमा अचानक आउने बाढीको पूर्वसूचना प्रणाली कति प्रभावकारी छ?
र सबैभन्दा महत्वपूर्ण प्रश्न, यस्तो विपत्ति आउनुअघि मानिसहरूलाई सुरक्षित स्थानमा सार्न सक्ने हाम्रो तयारी कति बलियो छ?
बाढीले घर भत्काउँदा केवल इँटा र ढुंगा भत्किँदैनन्।
त्यहाँ आमाबुबाको जीवनभरको पसिना हुन्छ।
छोराछोरीको भविष्यका लागि बचत गरिएको पैसा हुन्छ।
भान्सामा सजिएका वर्षौँ पुराना सामान हुन्छन्।
भित्तामा टाँसिएका परिवारका तस्वीर हुन्छन्।
कुनै कुनामा राखिएका विद्यालयका प्रमाणपत्र हुन्छन्।
कुनै बाकसमा सुरक्षित राखिएका नागरिकता र महत्वपूर्ण कागजात हुन्छन्।
र हुन्छ, एउटा परिवारको सिंगो जीवनको इतिहास।
ती सबै जब एउटा उन्मत्त भेलले बगाउँछ, त्यसको पीडा केवल घर गुमाउने मानिसले मात्र बुझ्न सक्छ।
आज भोटेकोशी किनारमा उभिएको मानिसले शायद नदीलाई हेर्दै आफूले हिजो देखेको संसार खोजिरहेको होला।
जहाँ हिजो उसको घर थियो, आज त्यहाँ माटो र ढुंगा मात्र होला।
जहाँ हिजो उसको पसल थियो, आज त्यहाँ बाढीको निशान होला।
जहाँ बच्चाहरू खेल्थे, आज त्यहाँ मौनता होला।
जहाँ परिवार सँगै बसेर खाना खान्थ्यो, आज त्यहाँ कसैको आँसु झरिरहेको होला।
यही हो विपत्तिको सबैभन्दा पीडादायी अनुहार।
सबैभन्दा ठूलो क्षति धनसम्पत्तिको होइन, मानवीय जीवनको क्षति हो।
एउटा मानिस गुम्नु भनेको एउटा परिवारको संसार नै गुम्नु हो।
एउटी आमाले छोरा गुमाउँदा त्यो केवल एउटा मृत्यु हुँदैन, आमाको जीवनभरको प्रतीक्षा र सपना पनि टुट्छ।
एउटा बच्चाले बाबु गुमाउँदा उसले केवल अभिभावक गुमाउँदैन, आफ्नो भविष्यको एउटा बलियो आधार गुमाउँछ।
एउटी श्रीमतीले आफ्नो जीवनसाथी गुमाउँदा घरको एउटा सदस्य मात्र हराउँदैन, उनको जीवनको एउटा ठूलो हिस्सा नै हराउँछ।
त्यसैले विपत्तिको क्षतिलाई केवल संख्या र तथ्यांकमा सीमित गरेर बुझ्न सकिँदैन।
प्रत्येक संख्याको पछाडि एउटा नाम हुन्छ।
एउटा परिवार हुन्छ।
एउटा कथा हुन्छ।
एउटा अधुरो सपना हुन्छ।
यस्तो बेला रसुवा एक्लो हुनु हुँदैन।
काठमाडौँमा सुरक्षित घरभित्र बसेका हामीले रसुवाको पीडालाई केवल समाचारको शीर्षक बनाएर बिर्सनु हुँदैन। विपत्तिमा परेका परिवारलाई तत्काल उद्धार, सुरक्षित आवास, खाद्यान्न, स्वास्थ्य उपचार र आवश्यक राहत चाहिन्छ।
त्यसपछि उनीहरूको जीवन पुनर्निर्माण गर्नुपर्छ।
भत्किएका घरहरू फेरि उठाउनुपर्छ।
क्षतिग्रस्त सडक र पुलहरू पुनःनिर्माण गर्नुपर्छ।
बालबालिकाको शिक्षा रोक्न दिनु हुँदैन।
आफ्नो जीविकोपार्जन गुमाएका परिवारलाई फेरि आफ्नै खुट्टामा उभिन सक्ने वातावरण बनाउनुपर्छ।
यसका लागि राज्य, स्थानीय तह, सुरक्षा निकाय, सामाजिक संस्था, निजी क्षेत्र र आम नागरिक सबैले हातेमालो गर्नुपर्छ।
आज भोटेकोशीको किनारमा उठेको पीडाको आवाज रसुवाको मात्र आवाज होइन।
यो सम्पूर्ण नेपालको आवाज हो।
प्रकृतिसँग लड्न सकिँदैन।
हिमाललाई रोक्न सकिँदैन।
नदीलाई आदेश दिन सकिँदैन।
तर विपत्तिमा परेका मानिसको हात समात्न सकिन्छ।
आँसु पुछ्न सकिन्छ।
भोकालाई खाना दिन सकिन्छ।
घाइतेलाई उपचार दिन सकिन्छ।
घर गुमाएकालाई आश्रय दिन सकिन्छ।
र सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा, निराश भएको मानिसलाई फेरि बाँच्ने आशा दिन सकिन्छ।
भोटेकोशीले धेरै कुरा बगाएको छ।
तर नेपालीको मानवीयता बगाउन नसकोस्।
एकताको भावना बगाउन नसकोस्।
एकअर्काको दुःखमा साथ दिने संस्कार बगाउन नसकोस्।
आज रसुवा रोइरहेको छ।
स्याफ्रुबेसी रोइरहेको छ।
टिमुरे रोइरहेको छ।
भोटेकोशीको किनार रोइरहेको छ।
र यो पीडा नुवाकोट हुँदै धादिङसम्म पुगेको छ।
त्यसैले आज एउटा जिल्लाको दुःख भनेर होइन, आफ्नै घरको दुःख सम्झेर हामीले रसुवाको हात समात्नुपर्छ।
ज्यान गुमाउनु भएका सबैप्रति हार्दिक श्रद्धाञ्जली।
बेपत्ता भएका सबै सुरक्षित रूपमा भेटिऊन् भन्ने हृदयदेखि प्रार्थना।
घाइतेहरूको शीघ्र स्वास्थ्यलाभको कामना।
र विपत्तिमा आफ्नो घर, सम्पत्ति र प्रियजन गुमाएका प्रत्येक परिवारप्रति गहिरो समवेदना।
भोटेकोशीको त्यो भयावह भेलले धेरै सपना बगाएको छ।
अब हाम्रो जिम्मेवारी ती सपनाका बाँकी टुक्राहरूलाई फेरि जोड्नु हो।
रसुवाको आँसु पुछ्ने जिम्मेवारी रसुवाको मात्र होइन, हामी सबै नेपालीको हो।