अँध्यारो जंगलको काँडेदार बाटो, चिसो हावाले काँपिरहेको एउटा सानो काठको झुप्रो, र टुकीको मधुरो उज्यालोमा किताबका पाना पल्टाइरहेको एउटा दुब्लो पातलो बालक, यहीँबाट सुरु हुन्छ इतिहासकै सबैभन्दा साहसी र आँसुले कोरिएको जीवनगाथा।

​समयको क्रूर थप्पडले अब्राहम लिङ्कनलाई बाल्यकालमै आमाको ममताबाट अलग गराइदियो। गरिबी र अभावको भारी बोक्दै जब उनी जवानीको ढोकामा पुगे, आफ्नै पिताको कठोर तिरस्कारले उनको छाती चिरियो। १८ वर्षको कलिलो उमेरमै, सहारा दिने हातहरूले उनलाई बाटो देखाइदिए, घरबाट निकालिएर उनी सडकको धुलोसँग मितेरी गाँस्न बाध्य भए।

​तर भाग्यको परीक्षा यतिमै रोकिएन। जीवनको उजाड मरुभूमिमा जब एन रटलेज नामकी फूल मुस्कुराएर आइन्, लिङ्कनले पहिलोपटक प्रेमको न्यानोपन महसुस गरे। ती आँखामा उनले आफ्नो भविष्य सजाएका थिए। तर निष्ठुरी मृत्युले उनलाई पनि खोसेर लग्यो। आफ्नी प्रियतमाको चिहानमा अङ्कमाल गर्दै भक्कानिएका लिङ्कनको त्यो चीत्कारले प्रकृतिलाई समेत रुवाएको थियो। प्रेमको यो वियोगले उनलाई लामो समयसम्म गहिरो मानसिक पीडा र डिप्रेसनको अँध्यारो खाडलमा धकेल्यो।

​बाँच्ने अर्को प्रयास गर्दै उनले व्यापार सुरु गरे। तर त्यहाँ पनि भाग्यले साथ दिएन, साझेदारको मृत्युपछि व्यापार डुब्यो, र टाउकोमा आइपर्‍यो ऋणको विशाल पहाड। मानिसहरूले उनलाई ‘टाट पल्टेको असफल मान्छे’ भनेर गिज्याए। बैंक र साहुहरूको त्यो ऋण तिर्न उनलाई जीवनका १७ लामा वर्षहरू लाग्यो।

​राजनीतिक यात्रामा उनी जति पटक हिँडे, पाइला पाइलामा ठेस मात्रै लाग्यो। विधायिकाको चुनाव हारे, संसद् (कंग्रेस) को चुनाव हारे, सिनेटको चुनाव हारे, र उपराष्ट्रपति बन्ने दौडमा पनि पाखा लगाइए। उनका सन्तानहरू उनकै आँखा अगाडि पालैपालो अस्ताउँदै गए। जीवन यस्तो लाग्थ्यो मानौँ उनलाई हराउन मात्रै रचिएको कुनै क्रूर नाटक हो।

​तर ती लत्रेका काँधहरू कहिल्यै झुकेनन्। हर असफलतालाई उनले ढुङ्गा होइन, भर्‍याङको खुड्किलो बनाए। अन्ततः त्यही टुटेको, लडेको, र हजारौँ चोटले घाइते भएको मान्छे संयुक्त राज्य अमेरिकाको १६ औँ राष्ट्रपति बनेर ह्वाइट हाउसको ढोकाबाट भित्र छिर्‍यो।

​उनले लाखौँ दासहरूको खुट्टाबाट दासताको साङ्लो चुँडाले, देशलाई गृहयुद्धको आगोबाट जोगाए। इतिहासले लिङ्कनलाई कसरी सम्झियो? एक असफल व्यक्तिको रूपमा होइन, हारलाई जितमा बदल्ने अमर नायकको रूपमा। उनको जीवनले सिकाउँछ, जबसम्म तिमी आफैँ हार मान्दैनौ, तबसम्म संसारको कुनै पनि आँधीले तिमीलाई ढाल्न सक्दैन।

​संयुक्त राज्य अमेरिकामा दासप्रथाको कानुनी र नैतिक अन्त्य गर्न अब्राहम लिङ्कनको भूमिका निर्णायक र ऐतिहासिक रह्यो। उनले दासप्रथालाई केवल सामाजिक विकृति मात्र नभई अमेरिकी लोकतन्त्रको आत्माविपरीतको अपराध मानेर यसको उन्मूलनका लागि ठोस कदम चाले।

​सैद्धान्तिक अडान र विस्तारमा रोक: लिङ्कनले सुरुदेखि नै दासप्रथाको नैतिक विरोध गरे। सन् १८५८ को चर्चित ‘हाउस डिभाइडेड’ (House Divided) भाषणमा उनले भनेका थिए, “आधा दास र आधा स्वतन्त्र रहेको घर लामो समय टिक्न सक्दैन।” राष्ट्रपति बनेपछि उनले दासप्रथालाई नयाँ अमेरिकी राज्यहरूमा विस्तार हुनबाट रोक्ने दृढ नीति लिए, जसले दक्षिणी दास समर्थक राज्यहरूलाई सशङ्कित बनायो र गृहयुद्धको स्थिति सिर्जना भयो।

​मुक्ति घोषणापत्र (Emancipation Proclamation): सन् १८६३ जनवरी १ मा लिङ्कनले ऐतिहासिक ‘मुक्ति घोषणापत्र’ जारी गरे। विद्रोही दक्षिणी राज्यहरूमा रहेका करिब ३० लाखभन्दा बढी दासहरूलाई कानुनी रूपमा स्वतन्त्र घोषणा गरियो। यसले गृहयुद्धलाई केवल ‘सङ्घ जोगाउने लडाइँ’ बाट बदलेर ‘मानव स्वतन्त्रताको लडाइँ’ बनाइदियो। स्वतन्त्र भएका अश्वेत नागरिकहरूलाई अमेरिकी सेना (Union Army) मा भर्ना हुन बाटो खुल्यो, जसले युद्ध जित्न ठूलो मद्दत गर्‍यो।

​१३ औँ संविधान संशोधन (13th Amendment): घोषणापत्र युद्धकालीन आदेश मात्र भएकाले भविष्यमा दासप्रथा फेरि नब्युँतियोस् भन्नका लागि लिङ्कनले स्थायी संवैधानिक समाधान खोजे। उनले अमेरिकी संसद् (कंग्रेस) मा राजनीतिक दबाब र रणनीति प्रयोग गरी सन् १८६५ को सुरुमा १३ औँ संशोधन पारित गराए। यस संशोधनले संयुक्त राज्य अमेरिका र यसको क्षेत्राधिकारभित्र दासप्रथा र जबरजस्ती श्रमलाई पूर्ण रूपमा असंवैधानिक तथा गैरकानुनी बनायो।

​लिङ्कनको दृढ इच्छाशक्ति, राजनीतिक कौशल र नैतिक नेतृत्वकै कारण शताब्दीयौँ पुरानो अमानवीय दासप्रथाको अन्त्य भयो र उनलाई इतिहासमा “द ग्रेट इम्यान्सिपेटर” (महान मुक्तिदाता) को रूपमा अमर बनायो।

​संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधानको १३ औँ संशोधन (13th Amendment) पारित गराउन राष्ट्रपति अब्राहम लिङ्कनले चालेका राजनीतिक, नैतिक र कूटनीतिक प्रयासहरू अमेरिकी इतिहासमै असाधारण मानिन्छन्। मुक्ति घोषणापत्र (Emancipation Proclamation) युद्धकालीन कार्यकारी आदेश मात्र भएकाले युद्ध सकिएपछि अदालतले त्यसलाई बदर गर्न सक्ने जोखिम थियो; त्यसैले दासप्रथाको स्थायी अन्त्यका लागि संवैधानिक संशोधन अनिवार्य थियो।

​संशोधनका लागि दुई तिहाइ बहुमत जुटाउन लिङ्कनले गरेका मुख्य प्रयासहरू निम्न अनुसार थिए:

​१. चुनावी एजेन्डा र जनमतको दबाब: 

अप्रिल १८६४ मा सिनेटबाट पारित भए पनि प्रतिनिधि सभा (House of Representatives) मा यो प्रस्ताव आवश्यक दुई तिहाइ बहुमत नपुगेर रोकिएको थियो। लिङ्कनले सन् १८६४ को राष्ट्रपति निर्वाचनमा रिपब्लिकन पार्टीको आधिकारिक चुनावी घोषणापत्रमा नै १३ औँ संशोधनलाई मुख्य मुद्दा बनाए। चुनावमा शानदार जित हासिल गरेपछि उनले यसलाई “जनताको स्पष्ट जनादेश” (mandate) भन्दै संसद्लाई संशोधन पारित गर्न दबाब दिए।

​२. ‘लेम डक’ (Lame Duck) सत्रको रणनीतिक उपयोग: 

नयाँ संसद् सुरु हुनुअघिको पुरानो संसद्को हिउँदे सत्र (डिसेम्बर १८६४ देखि जनवरी १८६५) मा नै संशोधन पारित गराउन लिङ्कनले विशेष जोड दिए। चुनाव हारेका विपक्षी डेमोक्र्याट सांसदहरू (Lame duck Congressmen), जसलाई अर्को चुनावको डर थिएन, उनीहरूलाई फकाउन लिङ्कनले आफ्नो सम्पूर्ण राजनीतिक शक्ति परिचालन गरे।

​३. व्यक्तिगत भेटघाट र राजनीतिक सौदाबाजी (Patronage and Persuasion): 

लिङ्कनले संसद्का सदस्यहरूलाई ह्वाइट हाउसमा बोलाएर व्यक्तिगत रूपमा सम्झाए, देशको भविष्य र नैतिकताको दुहाई दिए। आफ्ना विश्वासपात्र मन्त्री विलियम सिवर्ड र मध्यस्थकर्ताहरूको टोली बनाएर उनले डगमगाइरहेका विपक्षी सांसदहरूलाई विभिन्न सरकारी पद (Federal patronage), जागिर र अन्य राजनीतिक आश्वासन दिएर पक्षमा मत हाल्न राजी गराए।

​४. शान्ति वार्ताको समय व्यवस्थापन (Strategic Timing): दक्षिणी विद्रोहीहरू शान्ति सम्झौताका लागि प्रतिनिधिमण्डल पठाउन तयार भएका बेला संशोधनको मत विभाजित हुने जोखिम थियो (सांसदहरूले “युद्ध रोकिने भए संशोधन हतारमा किन गर्ने?” भन्न सक्थे)। लिङ्कनले चतुरतापूर्वक दक्षिणी प्रतिनिधिहरूसँगको वार्तालाई प्रतिनिधि सभामा मतदान नसकिउञ्जेलसम्म पर सारेर संशोधन प्रक्रियालाई कमजोर हुन दिएनन्।

​५. ऐतिहासिक सफलता: 

अन्ततः जनवरी ३१, १८६५ मा प्रतिनिधि सभाले आवश्यक दुई तिहाइ बहुमत (११९ विरुद्ध ५६ मत) का साथ १३ औँ संशोधन प्रस्ताव पारित गर्‍यो। फेब्रुअरी १, १८६५ मा लिङ्कनले यस संयुक्त प्रस्तावमा हस्ताक्षर गरी अनुमोदनका लागि राज्यहरूमा पठाए, जसले पछि डिसेम्बर १८६५ मा पूर्ण रूपमा कानुनी रूप लियो।